वित्तीय वर्ष 2023-24 से वित्तीय वर्ष 2025-26 के दौरान सीपीग्राम पोर्टल पर प्राप्त, निपटाए गए और लंबित शिकायतों का मंत्रालय/विभागवार विवरण अनुलग्नक-I में संलग्न है।
23 अगस्त 2024 को जारी जन शिकायतों के प्रभावी निवारण हेतु व्यापक दिशा-निर्देशों में शिकायत निवारण की समयसीमा 21 दिन निर्धारित की गई है। वर्ष 2025-26 में मंत्रालय/विभागवार औसत निपटान समय का विवरण अनुलग्नक-II में संलग्न है।
सीपीग्राम के अंतर्गत शिकायतों के समाधान पर नागरिकों की संतुष्टि का स्वतंत्र रूप से आकलन करने के लिए, जुलाई 2022 से एक फीडबैक कॉल सेंटर कार्यरत है।
विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी, पृथ्वी विज्ञान राज्य मंत्री (स्वतंत्र प्रभार) और प्रधानमंत्री कार्यालय, कार्मिक, लोक शिकायत एवं पेंशन, परमाणु ऊर्जा एवं अंतरिक्ष विभाग के राज्य मंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह ने आज राज्यसभा में लिखित उत्तर में यह जानकारी दी।
अनुलग्नक-I वित्तीय वर्ष 2023-24 के लिए केंद्रीय मंत्रालय/विभागवार प्रगति रिपोर्ट (दिनांक 05-08-2026 तक)
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर बोर्ड (आयकर)
13726
69638
71077
12287
केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर और सीमा शुल्क बोर्ड
483
13508
13839
152
उद्योग और आंतरिक व्यापार संवर्धन विभाग
54
2497
2342
209
प्रशासनिक सुधार एवं लोक शिकायत विभाग – पीजी डिवीजन
1065
6522
6458
1129
कृषि एवं किसान कल्याण विभाग
8323
123744
125329
6738
कृषि अनुसंधान एवं शिक्षा विभाग
370
1345
1557
158
पशुपालन और डेयरी विभाग
60
1853
1754
159
परमाणु ऊर्जा विभाग
177
1323
1354
146
जैव प्रौद्योगिकी विभाग
24
356
361
19
रसायन एवं पेट्रोकेमिकल विभाग
72
474
537
9
वाणिज्य कर विभाग
219
4238
4218
239
उपभोक्ता मामलों का विभाग
862
17081
16976
967
रक्षा विभाग
1147
15795
16226
716
रक्षा वित्त विभाग
1235
20999
19439
2795
रक्षा उत्पादन विभाग
70
1959
1748
281
रक्षा अनुसंधान एवं विकास विभाग
39
835
800
74
आर्थिक मामले विभाग, एसीसी प्रभाग
1231
3784
4336
679
दिव्यांगजन सशक्तीकरण विभाग
47
2957
2884
120
पूर्व सैनिक कल्याण विभाग
3379
41653
40983
4049
व्यय विभाग
89
2401
2398
92
उर्वरक विभाग
59
532
486
105
वित्तीय सेवा विभाग (बैंकिंग प्रभाग)
6233
151770
150851
7152
वित्तीय सेवा विभाग (बीमा प्रभाग)
300
22932
22838
394
वित्तीय सेवा विभाग (पेंशन सुधार)
45
2872
2838
79
मत्स्य विभाग
18
478
464
32
खाद्य एवं सार्वजनिक वितरण विभाग
140
8423
8356
207
स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण विभाग
2350
33774
32753
3371
स्वास्थ्य अनुसंधान विभाग
41
1051
989
103
उच्च शिक्षा विभाग
1278
17080
17027
1331
निवेश एवं सार्वजनिक परिसंपत्ति प्रबंधन विभाग
24
995
997
22
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
न्याय विभाग
474
12729
12631
572
भूमि संसाधन विभाग
18
3615
3590
43
विधि मामलों का विभाग
23
3783
3741
65
सैन्य मामलों का विभाग
421
4691
4676
436
राजभाषा विभाग
34
242
258
18
कार्मिक एवं प्रशिक्षण विभाग
3175
23385
25951
609
औषध विभाग
64
974
996
42
डाक विभाग
1933
58188
58928
1193
सार्वजनिक उद्यम विभाग
0
569
555
14
राजस्व विभाग
2172
9710
11781
101
ग्रामीण विकास विभाग
1531
392552
371502
22581
विद्यालय शिक्षा एवं साक्षरता विभाग
1459
14474
13118
2815
विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी विभाग
118
1291
1338
71
वैज्ञानिक एवं औद्योगिक अनुसंधान विभाग
51
895
898
48
सामाजिक न्याय और सशक्तीकरण विभाग
275
8466
8477
264
अंतरिक्ष विभाग
60
547
553
54
खेल विभाग
70
1122
1111
81
दूरसंचार विभाग
533
47810
47657
686
युवा कार्यक्रम विभाग
75
779
770
84
विधायी विभाग
71
1226
1268
29
कोयला मंत्रालय
161
3699
3713
147
आयुष मंत्रालय
91
2311
2361
41
नागरिक उड्डयन मंत्रालय
583
9089
9379
293
सहकारिता मंत्रालय
352
30955
31196
111
कॉर्पोरेट कार्य मंत्रालय
772
25920
25990
702
संस्कृति मंत्रालय
339
2774
2784
329
पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय
5
210
208
7
पेयजल एवं स्वच्छता मंत्रालय
772
9943
7967
2748
पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय
28
396
410
14
इलेक्ट्रॉनिकी एवं सूचना प्रौद्योगिकी मंत्रालय
471
8431
8586
316
पर्यावरण, वन एवं जलवायु परिवर्तन मंत्रालय
188
5441
5389
240
विदेश मंत्रालय
1070
19953
19432
1591
खाद्य प्रसंस्करण उद्योग मंत्रालय
15
547
534
28
भारी उद्योग मंत्रालय
41
1127
1080
88
गृह मंत्रालय
1721
53179
53278
1622
आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय
1141
47321
39017
9445
सूचना एवं प्रसारण मंत्रालय
431
3704
3794
341
श्रम एवं रोजगार मंत्रालय
2318
161036
159343
4011
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम मंत्रालय
82
2518
2446
154
खान मंत्रालय
34
1075
1036
73
अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय
140
2720
2580
280
नवीन और नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय
21
931
876
76
पंचायती राज मंत्रालय
51
8283
8104
230
संसदीय कार्य मंत्रालय
21
2934
2941
14
पेट्रोलियम एवं प्राकृतिक गैस मंत्रालय
659
18924
17275
2308
विद्युत मंत्रालय
185
4392
4354
223
रेल मंत्रालय (रेलवे बोर्ड)
2467
64542
64043
2966
सड़क परिवहन और राजमार्ग मंत्रालय
1254
22696
22891
1059
जहाजरानी मंत्रालय
308
1669
1882
95
कौशल विकास और उद्यमिता मंत्रालय
183
2313
2341
155
सांख्यिकी एवं कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालय
66
494
543
17
इस्पात मंत्रालय
50
1244
1210
84
वस्त्र मंत्रालय
67
983
906
144
पर्यटन मंत्रालय
101
2687
2665
123
जनजातीय कार्य मंत्रालय
169
2065
2140
94
जल संसाधन, नदी विकास और गंगा संरक्षण मंत्रालय
122
5251
5182
191
महिला एवं बाल विकास मंत्रालय
301
6736
6656
381
नीति आयोग
20
4229
4195
54
भारत के नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक कार्यालय
132
5548
5457
223
कर्मचारी चयन आयोग
1211
10542
11553
200
भारतीय विशिष्ट पहचान प्राधिकरण
357
18870
18041
1186
कुल
74217
1737599
1705792
106024
वित्तीय वर्ष 2024-25 के लिए केंद्रीय मंत्रालय/विभागवार प्रगति रिपोर्ट (दिनांक 05-08-2026 तक)
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर बोर्ड (आयकर)
12287
63277
64906
10658
केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर और सीमा शुल्क बोर्ड
152
12671
12614
209
उद्योग और आंतरिक व्यापार संवर्धन विभाग
209
2172
2267
114
प्रशासनिक सुधार एवं लोक शिकायत विभाग – पीजी डिवीजन
1129
5041
5929
241
कृषि एवं किसान कल्याण विभाग
6738
86201
90278
2661
कृषि अनुसंधान एवं शिक्षा विभाग
158
1613
1652
119
पशुपालन और डेयरी विभाग
159
1759
1729
189
परमाणु ऊर्जा विभाग
146
1740
1807
79
जैव प्रौद्योगिकी विभाग
19
156
135
40
रसायन एवं पेट्रोकेमिकल विभाग
9
361
363
7
वाणिज्य कर विभाग
239
4147
4230
156
उपभोक्ता मामले विभाग
967
17544
17527
984
रक्षा विभाग
716
16674
16986
404
रक्षा वित्त विभाग
2795
28338
29970
1163
रक्षा उत्पादन विभाग
281
1939
2091
129
रक्षा अनुसंधान एवं विकास विभाग
74
739
775
38
आर्थिक कार्य विभाग, एसीसी प्रभाग
679
3054
3377
356
दिव्यांगजन सशक्तीकरण विभाग
120
2924
2880
164
पूर्व सैनिक कल्याण विभाग
4049
47692
48362
3379
व्यय विभाग
92
1537
1521
108
उर्वरक विभाग
105
430
512
23
वित्तीय सेवा विभाग (बैंकिंग प्रभाग)
7152
155225
156828
5549
वित्तीय सेवा विभाग (बीमा प्रभाग)
394
24084
24035
443
वित्तीय सेवा विभाग (पेंशन सुधार)
79
2951
2949
81
मत्स्य विभाग
32
364
381
15
खाद्य एवं सार्वजनिक वितरण विभाग
207
11215
11242
180
स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण विभाग
3371
37681
38820
2232
स्वास्थ्य अनुसंधान विभाग
103
813
876
40
उच्च शिक्षा विभाग
1331
19388
19526
1193
निवेश एवं सार्वजनिक परिसंपत्ति प्रबंधन विभाग
22
800
800
22
न्याय विभाग
572
11229
11606
195
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
भूमि संसाधन विभाग
43
4246
4228
61
विधिक मामले विभाग
65
3043
2924
184
सैन्य मामले विभाग
436
4569
4678
327
राजभाषा विभाग
18
206
217
7
कार्मिक एवं प्रशिक्षण विभाग
609
18009
17909
709
औषध विभाग
42
1012
1006
48
डाक विभाग
1193
53843
53785
1251
सार्वजनिक उद्यम विभाग
14
565
574
5
राजस्व विभाग
101
8004
7996
109
ग्रामीण विकास विभाग
22581
354608
375928
1261
विद्यालय शिक्षा एवं साक्षरता विभाग
2815
14838
16684
969
विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी विभाग
71
1024
1032
63
वैज्ञानिक एवं औद्योगिक अनुसंधान विभाग
48
1192
1207
33
सामाजिक न्याय और सशक्तीकरण विभाग
264
7567
7569
262
अंतरिक्ष विभाग
54
550
577
27
खेल विभाग
81
1099
1098
82
दूरसंचार विभाग
686
62961
63035
612
युवा कार्यक्रम विभाग
84
633
644
73
विधायी विभाग
29
734
702
61
कोयला मंत्रालय
147
4138
4078
207
आयुष मंत्रालय
41
1856
1868
29
नागरिक उड्डयन मंत्रालय
293
5744
5657
380
सहकारिता मंत्रालय
111
4936
4861
186
कॉर्पोरेट कार्य मंत्रालय
702
13410
13680
432
संस्कृति मंत्रालय
329
2433
2534
228
पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय
7
133
139
1
पेयजल एवं स्वच्छता मंत्रालय
2748
9454
11869
333
पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय
14
318
317
15
इलेक्ट्रॉनिकी एवं सूचना प्रौद्योगिकी मंत्रालय
316
9328
9351
293
पर्यावरण, वन एवं जलवायु परिवर्तन मंत्रालय
240
6205
6166
279
विदेश मंत्रालय
1591
15895
16575
911
खाद्य प्रसंस्करण उद्योग मंत्रालय
28
427
437
18
भारी उद्योग मंत्रालय
88
1324
1395
17
गृह मंत्रालय
1622
55095
54999
1718
आवासन एवं शहरी कार्य मंत्रालय
9445
28546
36322
1669
सूचना एवं प्रसारण मंत्रालय
341
3951
4095
197
श्रम एवं रोजगार मंत्रालय
4011
192160
189110
7061
सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम मंत्रालय
154
15343
14866
631
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
खान मंत्रालय
73
1250
1277
46
अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय
280
3201
3335
146
नवीन और नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय
76
2198
2172
102
पंचायती राज मंत्रालय
230
9692
9781
141
संसदीय कार्य मंत्रालय
14
1336
1344
6
पेट्रोलियम एवं प्राकृतिक गैस मंत्रालय
2308
20343
20864
1787
विद्युत मंत्रालय
223
5156
5192
187
रेल मंत्रालय (रेलवे बोर्ड)
2966
64381
64413
2934
सड़क परिवहन और राजमार्ग मंत्रालय
1059
27562
27504
1117
जहाजरानी मंत्रालय
95
1259
1283
71
कौशल विकास और उद्यमिता मंत्रालय
155
9129
8556
728
सांख्यिकी एवं कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालय
17
411
387
41
इस्पात मंत्रालय
84
1049
1065
68
वस्त्र मंत्रालय
144
847
962
29
पर्यटन मंत्रालय
123
2337
2392
68
जनजातीय कार्य मंत्रालय
94
3265
3311
48
जल संसाधन, नदी विकास एवं गंगा संरक्षण मंत्रालय
191
2870
2905
156
महिला एवं बाल विकास मंत्रालय
381
7902
8042
241
नीति आयोग
54
3126
3132
48
भारत के नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक कार्यालय
223
1440
1583
80
कर्मचारी चयन आयोग
200
5636
5056
780
भारतीय विशिष्ट पहचान प्राधिकरण
1186
26097
25928
1355
कुल
106024
1673645
1717570
62099
वित्तीय वर्ष 2025-26 के लिए केंद्रीय मंत्रालय/विभागवार प्रगति रिपोर्ट (दिनांक 05-08-2026 तक)
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर बोर्ड (आयकर)
10658
67106
72906
4858
केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर और सीमा शुल्क बोर्ड
209
15359
15359
209
उद्योग और आंतरिक व्यापार संवर्धन विभाग
114
2646
2620
140
प्रशासनिक सुधार एवं लोक शिकायत विभाग – पीजी डिवीजन
241
4559
4432
368
कृषि एवं किसान कल्याण विभाग
2661
44825
46159
1327
कृषि अनुसंधान एवं शिक्षा विभाग
119
1719
1756
82
पशुपालन विभाग, दुधारू पालन विभाग
189
2952
3025
116
परमाणु ऊर्जा विभाग
79
1733
1763
49
जैव प्रौद्योगिकी विभाग
40
285
318
7
रसायन एवं पेट्रोकेमिकल विभाग
7
723
714
16
वाणिज्य कर विभाग
156
5097
5051
202
उपभोक्ता मामलों का विभाग
984
28561
28604
941
रक्षा विभाग
404
20223
20265
362
रक्षा वित्त विभाग
1163
47927
45716
3374
रक्षा उत्पादन विभाग
129
2130
2115
144
रक्षा अनुसंधान एवं विकास विभाग
38
1069
1050
57
आर्थिक मामलों का विभाग, एसीसी प्रभाग
356
3260
3172
444
विकलांग व्यक्तियों के सशक्तिकरण विभाग
164
4483
4488
159
पूर्व सैनिक कल्याण विभाग
3379
27452
29749
1082
व्यय विभाग
108
2306
2236
178
उर्वरक विभाग
23
780
779
24
वित्तीय सेवा विभाग (बैंकिंग प्रभाग)
5549
221029
223667
2911
वित्तीय सेवा विभाग (बीमा प्रभाग)
443
32852
33212
83
वित्तीय सेवा विभाग (पेंशन सुधार)
81
4694
4675
100
मत्स्य विभाग
15
646
644
17
खाद्य एवं सार्वजनिक वितरण विभाग
180
18942
16300
2822
स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण विभाग
2232
58436
58492
2176
स्वास्थ्य अनुसंधान विभाग
40
1164
1159
45
उच्च शिक्षा विभाग
1193
31158
30462
1889
निवेश एवं सार्वजनिक परिसंपत्ति प्रबंधन विभाग
22
966
901
87
विभाग का न्याय
195
13047
13114
128
भूमि संसाधन विभाग
61
8064
8027
98
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
विधिक मामले विभाग
184
4919
5050
53
सैन्य मामले विभाग
327
11948
10993
1282
राजभाषा विभाग
7
301
306
2
कार्मिक एवं प्रशिक्षण विभाग
709
25869
25726
852
औषध विभाग
48
1242
1235
55
डाक विभाग
1251
72215
72048
1418
सार्वजनिक उद्यम विभाग
5
826
769
62
राजस्व विभाग
109
11920
11600
429
ग्रामीण विकास विभाग
1261
19162
19269
1154
विद्यालय शिक्षा एवं साक्षरता विभाग
969
22104
21885
1188
विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी विभाग
63
1810
1782
91
वैज्ञानिक एवं औद्योगिक अनुसंधान विभाग
33
1031
1021
43
सामाजिक न्याय और सशक्तीकरण विभाग
262
11083
11052
293
अंतरिक्ष विभाग
27
502
485
44
खेल विभाग
82
1722
1701
103
दूरसंचार विभाग
612
98068
97951
729
युवा कार्यक्रम विभाग
73
793
792
74
विधायी विभाग
61
1514
1519
56
कोयला मंत्रालय
207
5143
5219
131
आयुष मंत्रालय
29
3785
3728
86
नागरिक उड्डयन मंत्रालय
380
8150
8169
361
सहकारिता मंत्रालय
186
6781
6126
841
कॉर्पोरेट कार्य मंत्रालय
432
15081
14769
744
संस्कृति मंत्रालय
228
3843
3938
133
पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय
1
147
148
0
पेयजल एवं स्वच्छता मंत्रालय
333
12513
12184
662
पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय
15
357
362
10
इलेक्ट्रॉनिकी एवं सूचना प्रौद्योगिकी मंत्रालय
293
15153
15125
321
पर्यावरण, वन एवं जलवायु परिवर्तन मंत्रालय
279
9470
9271
478
विदेश मंत्रालय
911
23266
22972
1205
खाद्य प्रसंस्करण उद्योग मंत्रालय
18
632
637
13
भारी उद्योग मंत्रालय
17
2210
2200
27
गृह मंत्रालय
1718
79613
77615
3716
आवासप एवं शहरी कार्य मंत्रालय
1669
34160
33652
2177
सूचना एवं प्रसारण मंत्रालय
197
5622
5654
165
श्रम एवं रोजगार मंत्रालय
7061
284103
275703
15461
सूक्ष्म, लघु और मध्यम उद्यम मंत्रालय
631
43700
43404
927
खान मंत्रालय
46
1815
1797
64
मंत्रालय/विभाग/संगठन
आगे बढ़ाए
प्राप्त
निपटाए गए
लंबित
अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय
146
1985
2043
88
नवीन और नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय
102
2585
2550
137
पंचायती राज मंत्रालय
141
19620
17304
2457
संसदीय कार्य मंत्रालय
6
1862
1847
21
पेट्रोलियम एवं प्राकृतिक गैस मंत्रालय
1787
35987
26664
11110
विद्युत मंत्रालय
187
8227
8349
65
रेल मंत्रालय (रेलवे बोर्ड)
2934
82640
81286
4288
सड़क परिवहन और राजमार्ग मंत्रालय
1117
53888
53553
1452
जहाजरानी मंत्रालय
71
1797
1782
86
कौशल विकास और उद्यमिता मंत्रालय
728
15833
16313
248
सांख्यिकी एवं कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालय
41
417
419
39
इस्पात मंत्रालय
68
1419
1453
34
वस्त्र मंत्रालय
29
1119
1129
19
पर्यटन मंत्रालय
68
3272
3195
145
जनजातीय कार्य मंत्रालय
48
3150
3126
72
जल संसाधन, नदी विकास एवं गंगा संरक्षण मंत्रालय
156
4279
4208
227
महिला एवं बाल विकास मंत्रालय
241
9778
9625
394
नीति आयोग
48
4496
4494
50
भारत के नियंत्रक एवं महालेखा परीक्षक कार्यालय
80
2781
2759
102
कर्मचारी चयन आयोग
780
8510
9013
277
भारतीय विशिष्ट पहचान प्राधिकरण
1355
51561
51024
1892
कुल
62099
1833972
1812923
83148
अनुबंध- II
वर्ष 2025-26 में मंत्रालय/विभागवार औसत निपटान समय का विवरण
मंत्रालय/विभाग/संगठन
औसत निपटान समय (दिनों में)
केंद्रीय प्रत्यक्ष कर बोर्ड (आयकर)
47
केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर और सीमा शुल्क बोर्ड
8
उद्योग और आंतरिक व्यापार संवर्धन विभाग
15
प्रशासनिक सुधार एवं लोक शिकायत विभाग – पीजी डिवीजन
Comments (0)